Nhà tài trợ

1
1
3
Brot

Hoạt động

Phục hồi rừng tự nhiên từ cây bản địa trên đất trồng bạch đàn tại Hố Mười

  • Gần bốn năm sau triển khai thí điểm giao đất giao rừng cộng đồng và thực hiện dự án nâng cao năng lực quản lý rừng đa dạng sinh học và sử dụng đất bền vững cấp làng bản triển khai tại thôn Hố Mười (xã Minh Sơn, huyện Hữu Lũng Lạng Sơn) do Trung tâm CIRUM tư vấn và hỗ trợ đã được người dân và chính quyền địa phương đánh giá cao. Những cây bản địa được người dân, cộng đồng và các tổ chức đoàn thể trồng vào những cánh rừng cộng đồng đang lên xanh và phát triển tốt để thay dần cây bạch đàn.

    Khẳng định chủ quyền đất rừng của thôn Hố Mười

    Tại cuộc Hội nghị tổng kết Dự án ngày 26/12/ 2013, ông Hoàng Văn Hùng - Phó Chủ tịch, kiêm Trưởng Ban điều phối Dự án trao giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và rừng cho người dân và cộng đồng thôn Hố Mười. Ông chia sẻ: "từ thai nghén về một ý tưởng rồi sau đó triển khai nghiên cứu, xây dựng dự án và phối hợp tổ chức thực hiện, đến nay sau hơn 3 năm dự án đã có những sản phẩm hết sức đáng khích lệ. Trước hết là việc UBND huyện đã ban hành Quyết định 503/QĐ-UBND ngày 25 tháng 1 năm 2013 cấp 43 GCNQSD đất cho 43 hộ gia đình với quy mô diện tích 37,8 ha và Quyết định 502/QĐ-UBND ngày 25/1/2013 để cấp 12 GCNQSD đất, rừng cho cộng đồng thôn với diện tích 21,58 ha.

    Vườn rừng của thôn Hố Mười sau giao đất giao rừng
     
    Mặc dù quy mô giao đất còn khiêm tốn, bình quân 0,5 ha / hộ và 21,58 ha cho cộng đồng song đây là kết quả đáng ghi nhận trong bối cảnh người dân và địa phương đang còn thiếu quĩ đất. Đây là một nỗ lực lớn của chính quyền các cấp trong việc thuyết phục Lâm trường Đông Bắc giao lại đất rừng cho người dân. Một thực tế cho thấy, đất đai đang quản lý bởi các Lâm trường là do Nhà nước giao nên việc điều chỉnh, thu hồi rất phức tạp và yêu cầu cần có thời gian. Pháp lý hóa thông qua việc giao quyền quản lý sử dụng đất đã giúp cho người dân tự chủ và tự tin hơn trong quá trình sản xuất. Đây cũng là cơ sở để chính quyền địa phương xử lý các trường hợp xâm hại tài sản này theo pháp luật khi có những vi phạm, ông Hùng cho biết thêm.

    Thực trạng về đất, rừng trước giao đất giao rừng cho Hố Mười

    Hồi ức về những năm trước 1965 trở Ông Hùng chia sẻ, "Hữu Lũng nói chung và Minh Sơn trong đó có Hố Mười nói riêng là khu vực rừng nguyên sinh giàu các loài gỗ quý, nhiều chim thú. Dọc theo các dòng suối, trong các thung lũng có nhiều cánh đồng ruộng màu mỡ. Lúa và cây hoa màu ngày xưa tốt lắm. Rồi sau đó từ những năm 70, 80 của Thế kỷ trước, với việc bắt đầu hình thành hệ thống Nông-Lâm trường Quốc doanh để thực hiện nhiệm vụ nhà nước giao là khai thác gỗ phục vụ phát triển kinh tế thì những cánh rừng nguyên sinh giàu có bắt đầu nhanh chóng biến mất. Việc khai thác gỗ trong giai đoạn đó còn được lập kế hoạch chặt chẽ. Các đơn vị được khen thưởng khi đạt hoặc vượt kế hoạch khai thác. Hậu quả là, rừng tự nhiên bị mất. Đất trống đồi núi trọc mọc lên ngày càng nhiều.

    Trước thực trạng đó, Nhà nước tiếp tục có chủ trương giao đất trống, đồi núi trọc cho người dân để phục hồi và trồng rừng. Do nhận thức còn hạn chế về chủ trương giao đất giao rừng để khoanh nuôi, tái sinh và phục hồi nên có hộ nhận nhiều, có hộ nhận ít song về cơ bản phần lớn họ ái ngại tiếp nhận vì sợ sẽ không có tiền để trả tiền thuế đất.

    Rồi kinh tế lâm nghiệp cũng có những thay đổi, tập đoàn cây bạch đàn thâm nhập và thị trường sản phẩm rừng được khuyến khích. Thực tế đó kích thích những ganh ghét, so bì và xung đột giữa các hộ nhận ít, nhận nhiều đất rừng trước đây. Xung đột giữa người dân với các Lâm trường cũng xuất hiện do sự bất cân bằng về quy mô và diện tích mà các bên được nhận. Một số người dân không có đất hoặc có ít đất đã trở thành công nhân, người nhận khoán, hoặc liên doanh với Lâm trường.

    Công tác quản lý giai đoạn đó chưa tạo ra cơ chế hợp lý nên bắt đầu nảy sinh những bất đồng về quyền hưởng lợi giữa người dân và Lâm trường. Xung đột nảy sinh, chính quyền xã và huyện hết sức đau đầu để xử lý. Song, rừng tự nhiên vẫn bị mất. Trong khu vực không còn tiếng chim, rừng không còn thảm thuốc nam và ruộng dưới các chân đồi bị khô hạn do thiếu nước. Biến động tài nguyên rừng đã tác động nghiêm trọng đến cuộc sống người dân và môi trường của địa phương. Huyện rất muốn tháo gỡ để phục hồi lại rừng, để người dân có cuộc sống ổn định và phát triển bền vững.

    Phục hồi rừng tự nhiên từ cây bản địa

    Không còn nghi ngờ gì về khả năng có thể tái tạo lại rừng tự nhiên trên các diện tích đã được trồng bạch đàn trong nhiều năm nay trên địa bàn thôn Hố Mười. Những cây bản địa đã được người dân, các đoàn thể trồng trong các cánh rừng cộng đồng những năm qua đang lên xanh và phát triển tốt để thay dần tập đoàn cây bạch đàn. Các loài Lim, Lát, Trám, Sấu, Muồng Đen đã được ươm tại chỗ hoặc được khai thác từ các vườn ươm quanh vùng để trồng vào các khu rừng của cộng đồng và hộ dân. Các loài cây thuốc nam đã xuất hiện trở lại nhanh chóng.

    Ông Hùng khẳng định các hoạt động và phương pháp mà dự án do CIRUM hỗ trợ là phù hợp với thực tế của địa phương, trong đó việc phục hồi rừng tự nhiên chủ yếu bằng các loài bản địa. Địa phương sẽ tiếp tục theo hướng này trong những năm tới.

    Người dân thôn Hố Mười đang chăm sóc cây con bản địa trong vườn rừng

    Sau khi được nhận đất và rừng, các hộ dân Hố Mười đã liên kết lại với nhau để cùng nhau phát triển rừng cộng đồng. Trong đó, việc xây dựng Nhóm nòng cốt để thực hiện công tác quản lý và phát triển rừng tự nhiên cũng đã được thúc đẩy để tránh tình trạng chán nản và thất vọng vì sự phục hồi rừng tự nhiên thường chậm so với rừng trồng kinh tế. Với một lịch sử hình thành từ sự tham gia ban đầu của 12 hộ tự nguyện, rồi sau đó là 33 và 43 hộ trên toàn thôn.

    Với trách nhiệm trực tiếp quản lý Dự án của xã, Ông Hoàng Văn Liên, Phó Chủ tịch xã Minh Sơn đã trình bày báo cáo tổng kết dự án và cho biết thêm là những năm gần đây chính quyền huyện, xã, các tổ chức xã hội và cộng đồng người dân Hố Mười đã tổ chức Tết trồng cây. Đây là hoạt động vừa mang tính phong trào nhưng thể hiện một nhận thức phù hợp, một khát khao có được một môi trường rừng tự nhiên trong bối cảnh của những biến đổi khí hậu hiện nay.

    Ông Nhãng là một trong những điển hình về khôi phục và bảo tồn rừng tự nhiên của thôn Hố Mười sau khi được giao đất, giao rừng. Cũng từ những nghiên cứu ban đầu những năm 2008, 2009 của CIRUM trên khu rừng của gia đình ông mà ý tưởng phục hồi rừng tự nhiên từ cây bản địa đã được hình thành. Rừng của ông đang là nguồn nuôi dưỡng các thành viên trong gia đình một cách ổn định với các sản phẩm gỗ và phi gỗ. Đặc biệt là các sản phẩm thuốc, rau, thủ công mỹ nghệ (mây, tre), nước uống (chè rừng, lá vối) luôn có sẵn. Sống xa chợ và các trục giao thông chính, song nhà ông Nhãng luôn chủ động về thực phẩm, chất đốt hàng ngày và nguồn dược liệu chữa bệnh thông thường. Không gian chung quanh nhà ông cũng mát mẻ hơn và trong lành hơn những vùng độc canh cây bạch đàn.

    Nguyên Bí Thư xã Minh Sơn, Ông Lê Kiên Cường, một Điều phối viên Mạng lưới Đất rừng tại huyện Hữu Lũng có một số lưu ý đối với các hộ tham gia quản lý các diện tích rừng cộng đồng cũng như các hộ gia đình trước cơn lốc của cơ chế thị trường, đặc biệt là đối với những diện tích đất qui hoạch phát triển kinh tế lâm nghiệp. Ông nhấn mạnh về ý nghĩa của việc xác lập cơ sở pháp lý trong quản lý rừng và đất rừng cho người dân và cộng đồng. Đồng thời ông đánh giá cao vai trò của Mạng lưới Đất rừng trong việc hỗ trợ người dân, Ban quản lý dự án, chính quyền các cấp tiếp tục duy trì mục tiêu mà Dự án Nâng cao năng lực quản lý rừng đa dạng sinh học và sử dụng đất bền vững cấp làng bản đã xác lập ban đầu.

    Hố Mười trở thành điểm nghiên cứu, mở rộng của tỉnh về sáng kiến bảo tồn đa dạng sinh học dựa vào cộng đồng

    Ông Đỗ Mạnh Tưởng, Bí Thư Đảng ủy xã Minh Sơn đã chia sẻ về việc thôn Hố Mười được xác định là mô hình cần phát triển trong định hướng bảo tồn đa dạng sinh học đã đề cập trong Nghị quyết 132/2013/NQ-HĐND tỉnh Lạng Sơn ngày 12/12/2013. Định hướng này cũng đã được HĐND xã Minh Sơn triển khai thông qua Nghị quyết số 05/2013/NQ-HĐND ngày 25/12/2013. Nghị quyết của HĐND tỉnh Lạng Sơn xác lập mục tiêu đến 2015 là "Nghiên cứu, đề xuất 02 mô hình khôi phục, phát triển rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ, bảo tồn nguồn Gen quý dựa vào cộng đồng thông qua Dự án nâng cao năng lực quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng" đang thực hiện tại thôn Hố Mười.

    Người dân đang thu hái sản phẩm từ rừng phục vụ nhu cầu hàng ngày

    Ông Tưởng cho biết thêm lãnh đạo địa phương sẽ phối hợp chỉ đạo duy trì và và nhân rộng những thành quả mà dự án và người dân thôn Hố Mười đã thành công. Chắc chắn rồi đây thôn Hố Mười sẽ làm tốt vì mỗi người dân đều đã tự chủ trên mảnh đất của mình, để rồi tự tin phục hồi những cánh rừng tự nhiên cho cuộc sống lâu dài của gia đình và cộng đồng mình.

    CIRUM

Bài viết khác